Gramatyka niemiecka

Język niemiecki - gramatyka

Poniżej przedstawiamy najważniejsze informacje dotyczące gramatyki niemieckiej. Informacje te zostały zaczerpnięte z podręczników oraz z dostępnych w internecie stron:

---

Czas Präsens

Formy czasu teraźniejszego tworzy się z tematu czasownika i końcówek osobowych:

• - czasowniki regularne:
  Przykład:
  

  1. ich mache	1. wir machen
  2. du machst	2. ihr macht
  3. er/sie/es macht	3. sie/Sie machen

• - czasowniki nieregularne: np.
  l. poj.
  

  1.	ich arbeite	mag	werde
  2.	du arbeitest	magst	wirst
  3.	er arbeitet	mag	wird

  
  
  l. mnoga
  

  1.	wir arbeiten	mögen	werden
  2.	ihr arbeitet	mögt	wird
  3.	sie arbeiten	mögen	werden

• - czasowniki, których temat kończy się na " - eln" w 1.os.l.poj. tracą jedno "e" zawarte w temacie, np.:
  

  trommeln - ich trommle

  basteln - ich bastle

  schaukeln - ich schaukle

  sammeln - ich sammle

• - przy czasownikach, których temat kończy się na "s", przy 2. os. l. poj., przy dodawaniu końcówki osobowej "st" pomijamy jedno "s":
  
  lesen - du lies + (s)t - du liest
• - przy czasownikach, których temat kończy się na "m", "n", "d" lub "t", między temat a końcówkę w 2. i 3.os.l.poj. wstawiamy dodatkowe "e", np.:
  

  arbeiten	du arbeit + e +st	du arbeitest
  arbeiten	er arbeit + e + t	er arbeitet
  widmen	du widm + e + st	du widmest
  widmen	er widm + e + t	er widmet





---

Czas Präteritum (Imperfekt)

Präteritum czasowników regularnych tworzymy poprzez dodanie do tematu czasownika spółgłoski "t" oraz końcówki osobowej.
Przy czasownikach nieregularnych dochodzi do zmiany samogłoski tematycznej, a więc temat czasownika ulega zmianie. W niektórych przypadkach 1. i 3.osoba l.poj. nie otrzymują końcówek osobowych, np.:

Czasowniki regularne (schwache Verben):

osoba	l.poj.	l.mn.
1.Person	ich machte	wir machten
2.Person	du machtest	ihr machtet
3.Person	er machte	sie machten



fragen, lieben, brauchen, träumen, baden, kaufen, itd.

Czasowniki nieregularne (starke Verben) :

osoba	l.poj.	l.mn.
1.Person	ich gab -	wir gaben
2.Person	du gabst	ihr gabt
3.Person	er gab	sie gaben



nehmen, werfen, binden, kommen, werden, itd.

Czasowniki nieregularne, których temat kończy się na "d", "t", "s", "ß" dostają dodatkowo samogłoskę "e" przed końcówką osobową, np.:

du wurd + e + st


Czasowniki modalne odmieniają się w czasie Imperfekt jak czasowniki regularne, przy czym przegłos zanika.:



osoba	dürfen	sollen	wollen	können	müssen
1.Person	ich durfte	ich sollte	ich wollte	ich konnte	ich musste
2.Person	du durftest	du solltest	du wolltest	du konntest	du musstest
3.Person	er durfte	er sollte	er wollte	er konnte	er musste





1.Person	wir durften	wir sollten	wir wollten	wir konnten	wir mussten
2.Person	ihr durftet	ihr solltet	ihr wolltet	ihr konntet	ihr musstet
3.Person	sie durften	sie sollten	sie wollten	sie konnten	sie mussten

Uwaga!


Przy czasowniku modalnym "mögen" w Imperfekcie, oprócz zaniku przegłosu dochodzi również do oboczności spółgłoskowej:



1. ich mochte	1. wir mochten
2. du mochtest	2. ihr mochtet
3. er mochte	3. sie mochten





---

Czas Perfekt

Czas Perfekt jest czasem złożonym ze słówka posiłkowego haben lub sein oraz z imiesłowu Partizip II czasownika właściwego.

Partizip II czasowników regularnych :
ge + temat czasownika + t, np.:
ge + mach + t - gemacht
Ich habe diese Aufgabe schon zweimal gemacht.

Partizip II czasowników nieregularnych :
Trzecia forma czasownika - ge + zmieniony temat + en, np.:
Er ist vor zwei Stunden nach Hause gegangen.

Partizip II czasowników mieszanych:
ge + temat czasownika + en, np.:
ge + fahr + en - gefahren
Er mit der Straßenbahn gefahren.

Perfekt z "haben"

• - wszystkie czasowniki przechodnie, tzn. takie, które wymagają dopełnienia w bierniku: Ich habe diesen Film schon irgendwann im Kino gesehen.

• - czasowniki zwrotne (sich + czasownik) :
  Ich habe mich geirrt.
  Sie hat sich au deinen Besuch sehr gefreut.

• - czasowniki nieosobowe (z "es") :
  Es hat stark geregnet.
  Es hat letztes Jahr kaum geschneit.

• - czasowniki modalne :
  Wir haben das gewollt.




Perfekt z "sein"

• - czasowniki wyrażające ruch, kierunek, zmianę stanu, np.:
  Sie ist in die Schule gegangen.
  Sie ist erst nach Mitternacht eingeschlafen.
  Er ist vor kurzem gestorben.

• - sein, bleiben, werden, np.:
  Meine Oma ist letztes Jahr 80 geworden.
  Wegen der Krankheit ist sie zu Hause geblieben.
  Er ist zwei Wochen lang krank gewesen.





---

Czas Plusquamperfekt

Podobnie jak czas Perfekt, czas Plusquamperfekt jest również czasem złożonym. Zasada budowania Plusquamperfektu jest taka sama jak Perfektu, z tym, że słówko posiłkowe "haben" lub "sein" stoi w Imperfekcie, a więc przybiera formę "hatte" lub "war", np,:

Plusquamperfekt z "sein"

ich	war gegangen	wir	waren gegangen
du	warst gegangen	ihr	wart gegangen
er	war gegangen	sie	waren gegangen

Plusquamperfekt z "haben"

ich	hatte gemacht	wir	hatten gemacht
du	hattest gemacht	ihr	hattet gemacht
er	hatte gemacht	sie	hatten gemacht





---

Czas Futur I

Czas Futur I jest czasem złożonym z odmienionej w odpowiedniej osobie i liczbie formie czasownika "werden" oraz bezokolicznika czasownika znaczeniowego.

Odmienny jest tylko czasownik "werden", który pełni rolę czasownika posiłkowego.

1. ich werde aufräumen	1. wir werden aufräumen
2. du wirst aufräumen	2. ihr werdet aufräumen
3. er/sie /es wird aufräumen	3. sie/Sie werden aufräumen





---

Czas Futur II

Czas Futur II jest czasem złożonym. Jego budowa jest nieco bardziej skomplikowana:

• - odmieniony w czasie teraźniejszym, w odpowiedniej osobie i liczbie czasownik posiłkowy "werden"
• - imiesłów czasu przeszłego (Partizip Perfekt) danego czasownika znaczeniowego
• - bezokolicznik "haben" lub "sein"(zależy od tego z jakim czasownikiem posiłkowym łączy się dany czasownik znaczeniowy w czasie Perfekt)

ich	werde gemacht haben	wir	werden gemacht haben
du	wirst gemacht haben	ihr	werdet gemacht haben
er/sie/es	wird gemacht haben	sie/Sie	werden gemacht haben

ich	werde gegangen sein	wir	werden gegangen sein
du	wirst gegangen sein	ihr	werdet gegangen sein
er/sie/es	wird gegangen sein	sie/Sie	werden gegangen sein





---

Formy podstawowe czasownika

backen	buk / backte	gebacken	piec
befehlen	befahl	befohlen	rozkazać
beginnen	begann	begonnen	zaczynać
beißen	biss	gebissen	gryźć
bewegen	bewog	bewogen	nakłaniać
biegen	bog	gebogen	giąć
bieten	bot	geboten	oferować
binden	band	gebunden	wiązać
bitten	bat	gebeten	prosić
blasen	blies	geblasen	dmuchać
bleiben	blieb	geblieben	zostać
braten	briet	gebraten	piec / smażyć
brechen	brach	gebrochen	łamać
brennen	brannte	gebrannt	palić się
bringen	brachte	gebracht	przynosić
denken	dachte	gedacht	myśleć
dürfen	durfte	gedurft	móc
empfangen	empfing	empfangen	przyjąć
empfehlen	empfahl	empfohlen	polecić
erschrecken	erschrak	erschrocken	przestraszyć się
essen	aß	gegessen	jeść
fahren	fuhr	gefahren	jechać
fallen	fiel	gefallen	upadać
fangen	fing	gefangen	chwytać
finden	fand	gefunden	znajdować
fliegen	flog	geflogen	latać
fliehen	floh	geflohen	uciekać
fließen	floss	geflossen	płynąć
fressen	fraß	gefressen	pożerać
frieren	fror	gefroren	marznąć
geben	gab	gegeben	dawać
gehen	ging	gegangen	iść
gewinnen	gewann	gewonnen	wygrać
gießen	goss	gegossen	lać
gleiten	glitt	geglitten	sunąć, ślizgać się
graben	grub	gegraben	kopać
greifen	griff	gegriffen	chwytać
haben	hatte	gehabt	mieć
halten	hielt	gehalten	trzymać
heben	hob	gehoben	podnieść
heißen	hieß	geheißen	nazywać się
helfen	half	geholfen	pomagać
hängen	hing	gehangen	wisieć
kennen	kannte	gekannt	znać
klingen	klang	geklungen	brzmieć
kommen	kam	gekommen	przychodzić
können	konnte	gekonnt	móc
laden	lud	geladen	ładować
lassen	ließ	gelassen	zostawić
laufen	lief	gelaufen	biec
leiden	litt	gelitten	cierpieć
leihen	lieh	geliehen	pożyczać
lesen	las	gelesen	czytać
liegen	lag	gelegen	leżeć
lügen	log	gelogen	kłamać
messen	maß	gemessen	mierzyć
müssen	musste	gemusst	musieć
mögen	mochte	gemocht	lubić
nehmen	nahm	genommen	brać
nennen	nannte	genannt	nazywać
raten	riet	geraten	radzić
reiten	ritt	geritten	jeździć konno
reißen	riss	gerissen	rwać
rennen	rannte	gerannt	pędzić
riechen	roch	gerochen	wąchać
rufen	rief	gerufen	wołać
schaffen	schuf	geschaffen	stworzyć
scheiden	schied	geschieden	dzielić
scheinen	schien	geschienen	świecić
schieben	schob	geschoben	przesuwać
schießen	schoss	geschossen	strzelać
schlafen	schlief	geschlafen	spać
schlagen	schlug	geschlagen	bić
schließen	schloss	geschlossen	zamykać
schmelzen	schmolz	geschmolzen	topnieć
schneiden	schnitt	geschnitten	ciąć
schreiben	schrieb	geschrieben	pisać
schreien	schrie	geschrien	krzyczeć
schweigen	schwieg	geschwiegen	milczeć
schwimmen	schwamm	geschwommen	pływać
sehen	sah	gesehen	widzieć
sein	war	gewesen	być
senden	sandte	gesandt	wysyłać
singen	sang	gesungen	śpiewać
sitzen	saß	gesessen	siedzieć
sprechen	sprach	gesprochen	mówić
springen	sprang	gesprungen	skakać
stechen	stach	gestochen	kłuć
stecken	stak	gesteckt	tkwić
stehen	stand	gestanden	stać
stehlen	stahl	gestohlen	kraść
steigen	stieg	gestiegen	wznosić się
sterben	starb	gestorben	umierać
stinken	stank	gestunken	śmierdzieć
streichen	strich	gestrichen	skreślać
streiten	stritt	gestritten	kłócić się
tragen	trug	getragen	nieść
treffen	traf	getroffen	spotykać
treiben	trieb	getrieben	pędzić
trinken	trank	getrunken	pić
tun	tat	getan	czynić
verderben	verdarb	verdorben	psuć
vergessen	vergaß	vergessen	zapominać
verlieren	verlor	verloren	tracić
wachsen	wuchs	gewachsen	rosnąć
waschen	wusch	gewaschen	prać / myć
werden	wurde	geworden	stawać się
werfen	warf	geworfen	rzucać
wiegen	wog	gewogen	ważyć
wissen	wusste	gewusst	wiedzieć
wollen	wollte	gewollt	chcieć
ziehen	zog	gezogen	ciągnąć